SİGORTA ÇEŞİTLERİ, ÖNEMİ VE UNSURLARI

       3. SİGORTA ÇEŞİTLERİ

              Ani ve beklenmedik risklere karşı, önceden ödenen prim karşılığında olası riskin sigorta şirketine transferini kapsayan iki taraflı sözleşmeye sigorta denir.

              Hayat ve Hayat Dışı Sigortalar olmak üzere iki ana gruba ayrılmaktadır. Hayat Dışı Sigortalar başlıca aşağıda belirtilen branşlarda hizmet verir (http://www.muhasebeturk.org)

 

              3.1. Hayat Sigortası

              Sigortalıya, ihtiyarlığında sıkıntıya düşmeden hayatı sürdürme imkânını sağlamak, ölümü halinde ise bakmakla yükümlü olduğu geride kalan aile fertlerine aynı imkânı vermek hayat sigortasının belli başlı var oluş nedendir.

              a. Ölüm Hali Hayat Sigortası: Sigortacının tazminat ödeme yükümlülüğünün, ancak sigortalının ölümü ile meydana geldiği hayat sigortası türüdür.

              b. Yaşama Hali Hayat Sigortası: Bu sigorta şeklinde söz konusu olan sigortalının önceden saptanan bir süre sonunda hayatta kalmasıdır. Kişinin bu süreden önce ölümü durumunda ödemiş olduğu ücretler sigortacıya kalır.

              c. Karma Hayat Sigortası: Hayatta kalma ve ölüm durumunu belirli oranlarda karma olarak kapsayan sigorta çeşididir. Sigortalı önceden belirlenmiş bir süre içinde sigortalı olup, bu süreden önce ölümü halinde belirlemiş olduğu varislerine temin eden sigortalı miktar ödenir. Süre sonunda hayatta kaldığı takdirde ise sigortalı miktarı kendisi alır.

              d. Grup Hayat Sigortası: Hayat sigortasının bu çeşidi ile bir grup insanın sadece bir sigorta poliçesi ile sigortalanması mümkün olmaktadır. Sigorta edilenler belirli bir endüstride çalışanlar, bir sendikanın üyeleri gibi gruplardır.

              e. Sağlık Sigortası: Ayrı olarak yada hayat sigortalarına eklenmek suretiyle yapılabilen sigorta çeşididir. Kazadan ileri gelmeyen bütün hastalıkların tedavisi için yapılan masrafların ödenmesidir.

 

              3.2.  Hayat Dışı (Elementer) Sigortalar

              Hayat dışı sigortalar hayat branşı dışında, sigortalının varlığında çeşitli risklerin sebep olacağı hasarlar ile meydana gelecek kayıpları sigorta teminatı altına almaktır. Branşları;

              a. Yangın Sigortası: Yangın sigortalan yangın neticesinde meydana gelen her çeşit hasarı karşılar. Ev, depo, fabrika gibi gayrimenkullar ile ev eşyası, demirbaş, ticari mallar teminat altına alınır.

              b. Kaza Sigortası: Sigortalının iradesi dışında kendisine veya mallarına gelecek zara ve ziyanın temini kaza sigortaları aracılığıyla yapılabilir. Kaza sigorta kişi ve mal sigorta olarak ikiye ayrılır.

              c. Nakliyat Sigortası: Çeşitli yollarla taşınmakta olan malların sevk edilmeleri sırasında meydana gelebilecek hasarlar ile deniz araçları için söz konusu olabilecek zarar ve ziyanı temin eden sigorta türüdür.

              d. Mühendislik Sigortası: Makine kırılması, inşaat, montaj ve elektronik cihaz sigortalan “mühendislik sigortası” kapsamında olup, her biri ayrı yapılabildiği gibi tek bir poliçe kapsamında da temin edilebilir.

              e. Tanıtı Sigortası: Tarım sigortası, dolu ve hayvan hayat sigortası olmak üzere ikiye ayrılır. Dolu sigortası dolu tanelerinin vurması ile toprak ürünlerinde meydana gelebilecek hasarları sigorta teminatı altına alan bir sigorta çeşididir. Hayvan hayat sigortası, genellikle tarımda kullanılan hayvanlar, meslek hayvanları ve spor hayvanları için söz konusu olacak riskleri sigorta teminatı altına alır.

              f. Diğer Sigortalar: Yukarıda temel olarak sayılan sigorta branşlarının dışında yer alan sorumluluk, hukuki koruma, meslek, işletme faaliyetlerinin kesilmesi, kredi, uzay sigortası gibi türlerde vardır (http://forumalemi.net).

 

              4. SİGORTANIN TANIMI VE ÖNEMİ

              Sigorta, belirli bir prim karşılığında bir kimsenin para ile ölçülebilir, yasa ile korumaya değer bir sigortalanabilir menfaatine zarar veren bir rizikonun gerçekleşmesi halinde bu zararı karşılayacak tutarda sigortalının tazminata hak kazanmasını sağlayan çift taraflı bir sözleşmedir. Sigorta sözleşmesinin hukuki geçerlilik kazanabilmesi için tarafların, teminat altına alınmak istenen riziko, sigorta konusu, sigorta bedeli, sigorta süresi, sigorta şartları ve prim gibi esaslı unsurların üzerinde mutabık kalmaları gerekmektedir. Sigorta, hiçbir zaman bir kazanç kaynağı olmamakla birlikte, sigortalının refahını hasardan bir gün öncesine getirme fonksiyonu ile hem ülke ekonomisinde hem de bireyler açısından büyük önem taşımaktadır.

 

              5. SIGORTANIN TEMEL PRENSİPLERİ

              Sigorta temel prensipleri olan ve her türlü teminat için uyulması ve uygulanması zorunlu prensipleri olan bir akittir. Bu prensipleri şöyle sıralayabiliriz:

 

              5.1. Sigortalanabilir Menfaat Prensibi

              Bir sigortadan bahsedilebilmesi için her şeyden önce var olan ve hasara uğraması onucunda sigortalıyı maddi veya manevi kayba uğratma potansiyeli olan bir unsur olması gerekmektedir. Sigortalanabilir menfaat; can, mal veya sorumluluk olabilir.

 

              5.2. Azami İyi Niyet Prensibi

              Sigortacı, her başvuranın sigortalanabilir menfaatine dair tüm bilgileri bilemeyeceği nedeniyle Sigorta sözleşmesinin yapılabilmesi için, esaslı unsurların gerçek ve doğru olarak sigortacıya iletilmesi gerekmektedir. Bu prensip, Azami İyi Niyet Prensibi olarak adlandırılmaktadır.

               5.3. Tazminat Prensibi

              Sigorta sözleşmeleri meblağ sigortaları ve tazminat sigortalan olmak üzere farklı niteliklerde olabilmektedir. Bu iki unsurun birbirinden farkı, meblağ sigortalarında riziko gerçekleşince sigortacı tarafından tazmin edilecek tutar belli iken tazminat sigortalarında bu tutar, sigorta sözleşmesinin genel ve özel koşulları kapsamında ve sigortalının uğradığı zarar göz önüne alınarak belirlenir ve ayrıca riziko gerçekleştiğinde her iki tarafın mutabık kaldığı değer üzerinden tazminat hesaplanır. Hayat ve ferdi kaza sigortalan dışında kalan bütün mal ve sorumluluk sigortaları tazminat sözleşmeleri olmaları itibarıyla bu prensip kapsamında değerlendirilen sözleşmelerdir.

 

              5.4. Halefıyet (Rücu) Prensibi

              Sigortalının zarara uğramasında üçüncü kişiler rol oynuyorsa devreye giren prensiptir. Sigorta ettirenin sigortalıya tazminatını ödedikte sonra; hasara sebep olan kişilere rücu edebilmekte yani hukuken sözü geçen kusurlu tarafın kusuru oranında tazminat talep edebilmektedir. Bu prensipte amaç haksız kazanç ediminin engellenmesidir

 

              5.5. Yakın Sebep Prensibi

              Gerçekleşen rizikonun sigorta şirketince tazmin edilebilmesi için, riziko sebebinin sigorta sözleşmesinde yer alan genel ve özel şartlarda belirlenen teminat kapsamında yer alması gerekmektedir. Örneğin; hırsızlık teminatı verilmiş bir sigorta sözleşmesine sahip bir mekânda, hırsızın kapıyı kırması ve bir şey çalmaya fırsat bulamadan kaçması nedeniyle oluşan kapının hasarı da bu poliçe ile ödenecektir. Çünkü hasarın yakın nedeni çalma durumu gerçekleşmemesine rağmen, hırsızlık olayıdır ve bu riziko, sözleşmede teminat altına alınmıştır (www.tsev.org.tr/default.asp?PID={43AEFEFC-D2C6-45FF-BEF2-658EFF1198DB}).

 

              6. SİGORTANIN UNSURLARI              6.1. Sigortacı

              Sigorta ettiren tarafından ödenen prim karşılığında, sigortalıya ya da tazminattan yararlanacağı belirtilmiş kişiye, rizikonun gerçekleşmesi halinde tazminat ödemeyi üstlenen kurumdur.

               6.2. Sigorta Ettiren ve Sigortalı

              Sigorta Ettiren: Sigortacı ile sigorta sözleşmesini yapan ve prim ödeme yükümlülüğü altına giren kişidir. Sigorta ettiren ile sigortalı aynı kişi olabilir

              Sigortalı: Yaşamı ya da sağlık giderleri sigortayla teminat altına alınan kişidir

 

              6.3. Sigorta Bedeli

              Sigortalmın, sigorta teklifi yaparken sigortalanacak kıymet hakkında bildirdiği ve poliçe üzerinde yazan meblağa sigorta bedeli denir. Sigorta bedeli, sigorta teklifi yapılırken sigortalının bildirdiği miktar olup sigorta şirketinin ödeyeceği en yüksek tazminatı göstermektedir (Açıklamalı Sigorta ve Reasürans Terimleri Sözlüğü, 2004).



KAYNAKÇA

AKALIN, Güneri, 2000, Sosyal Güvenlik Sistemimiz Sorunlar ve Çözüm Önerileri, Liberal Dergisi, Ankara, 5 (18), 11.

ALPER, Yusuf, 2000., Türkiye’de Sosyal Güvenlik ve Sosyal Sigortalar (ssk, bağkur) Alfa Basım Yayım Dağıtım A.Ş.

ARICI, Kadir, 1999., Sosyal Güvenlik, Ankara, Tes_İş Yay., s.29-43.

BOZAR, Ali, 1965., “Sosyal Sigorta”, İstanbul, s.77.

CANBAŞ, Serpil, DOĞUKANLI, Hatice, 2007, Finansal Pazarlar Finansal Kurumlar ve Sermaye Piyasası Analizleri, Karahan Kitabevi, Ekim, Adana.

ÇİÇEK, Halit, 1998, Türkiye’de Özel Sigortacılık Sektörünün Durumu, Sosyal Güvenlik Dünyası Dergisi, Yıl 1, s:2, Ekim-Kasım-Aralık, s.75.

ELBEYLİ, M. Ünsal, 2001, Sigorta ve Reasürans Pazarlaması, İstanbul 1998, Sigorta Dergisi Yayınları, 2.s. 15,11-14,23-24, Risk Yönetimi, İstanbul.

ERGENEKON, Çağatay, 1995, Sigorta Sektörü, İstanbul, Sektör Araştırmaları Serisi No:5, IMKB Yayın, Ekim.

GARANTİ SİGORTA YAYINLARI

GÜVEL, Alper, 2008., Sigortacılık, AV. Afitap, Öndas, Güvel Seçkin Yayınları, Ekim, s.212.

GEDİK, Tahsin, 1989, “Temel Sigorta Bilgileri” Garanti Eğitim Merkezi Yayınları, no:11, Mayıs.

ILO; T.C. HÜKÜMETİ İÇİN HAZIRLANAN SOSYAL GÜVENLİK REFORMU RAPORU, ANKARA, 1996.

KORAY, Meryem, 2000, Sosyal Politika, Ezgi Kitabevi, Bursa, s.269-270.

OKSAY, Suna, ÖZYÜKSEL, Onur Acar, 2005, Sigorta Araştırma ve İnceleme Yayınları, TSEV-11 Yayınları, Aralık, s.234.

ÖNAL, Yıldırım Beyazıt, 2000, Türkiye’de Bireysel Özel Emeklilik Sistemi TÜGİAD Ekonomi Ödülleri, Rota Yayın, İstanbul.

ÖZBOLAT, Murat, 2006, Temel Sigortacılık Kitabı, Seçkin Yayınları, Ankara, s.312.

SÖZER, Ali Nazım, 2001, Son Yasal Değişiklikler ve Emeklilik Sorunu, Türk Sosyal Güvenlik Hukukunda Sorunlar ve Çözüm Önerileri, İstanbul Barosu Yayınları, s.40-48.

TALAS, Cahit, 1976, Sosyal Ekonomi, Ankara, 2. Kitap, 4. Baskı, Sevinç Matbaası

UĞUR, Suat, 2000. “Sosyal Güvenlik Sistemlerinde Özel Emeklilik Programlarının Yeri ve Gelişi”, TİSK Yayınları no: 244, 2004; Alper, Yusuf, “Türkiye’de Sosyal Güvenlik ve Sosyal Sigortalar”, İstanbul, 2000, Alfa Basım, s.13.

URULCAN, Şebnem, 2004, Temel Sigorta Bilgileri ve Sigorta Sektörünün Yapısal Analizi, Beta Basım Yayınları, s.340.

YAZGAN, Turan, 1977, Sosyal Sigorta, İstanbul Üniversitesi Yayın, No: 2360.

http://forumalemi.net/sigorta-cesitleri-t28575.0.html

http://www.muhasebeturk.org/ecopedia/403-s/1767-sigorta-cesitleri-turleri-nedir-nelerdir-anlami-tanimi.html

http://www.isguc.org

http://www.akemeklilik.com.tr

http://www.aviva.com.tr

http://www.bagkur.gov.tr

http://www.calisma.gov.tr

http://www.doganemeklilik.com.tr

http://www.ekonomikyorumlar.com

http://www.emekli.gov.tr

http://www.garantiemeklilik.com.tr

http://www.hazine.gov.tr

http://www.imkb.gov.tr

http://www.odevsel.com

http://www.senturk.com/html/sigorta_nedir.html

http://www.ssa.gov.tr

http://www.sigortacilik.gov.tr

http://www.spk.gov.tr

http://www.ssk.gov.tr

Yorum Yaz